Je wandelt door het bos, praat wat bij en probeert ondertussen je hoofd leeg te maken. Maar hoeveel zie je eigenlijk van de omgeving? Volgens André Donker en Dirk Verheij valt er tijdens een gewone wandeling veel meer te ontdekken dan je denkt. In hun boek Bladeren door het bos. Verrassende feiten over bomen brengen ze hun ervaring in bos- en natuurbeheer samen in tekst en illustraties. Wij vroegen de makers naar dierensporen, bomen, hun samenwerking en de kunst van het kijken.
Een informatiepaneel als begin van een boek
Het idee voor Bladeren door het bos ontstond op een mooie plek in een Duits bos. André stond daar bij een informatiepaneel en zag mogelijkheden voor een gezamenlijk project.
“Ik vroeg aan Dirk of we naar aanleiding daarvan niet samen een boek konden gaan schrijven: ik schrijven en Dirk de illustraties verzorgen.”
De twee kenden elkaars werkwijze al. Dirk had eerder illustraties gemaakt voor drie andere boeken van André. Dit keer begon het tekenwerk met een dode boom, waaraan steeds meer details werden toegevoegd die met die boom samenhingen.
André bouwde de teksten vervolgens op rond vragen die hij tijdens zijn loopbaan als boswachter had gekregen. Vragen over wat mensen onderweg zien, waarom bepaalde werkzaamheden plaatsvinden en hoe het bos in elkaar zit.
Onthaasten begint met leren kijken
Wie met André op pad gaat, merkt dat kijken aandacht vraagt. Hij ziet regelmatig dat deelnemers aan een natuurbeleving dieren missen doordat ze naar de grond kijken of met hun gedachten ergens anders zijn.
“Onthaasten en leren kijken, is het punt waarom het draait.”
Daarbij hoeft een geslaagde wandeling volgens de makers niet afhankelijk te zijn van een ontmoeting met een hert of wild zwijn. Ook het kleine verdient aandacht. Juist daar begint het begrijpen van de omgeving: wat groeit er, wat ruik je en welke sporen wijzen op dieren die je zelf niet ziet?
Een bos wordt interessanter wanneer je onderweg vragen gaat stellen. Waarom heeft deze boom een holte? Waar komt dat smalle paadje vandaan? En wat betekenen die gekleurde tekens op de stammen?
Drie dingen om tijdens je volgende wandeling op te letten
André heeft een paar concrete aanknopingspunten voor wie bewuster wil kijken.
Bekijk de verschillende bomen. Let op de verschillen tussen soorten en individuele bomen. Kijk ook naar holtes: plekken waar bijvoorbeeld spechten of vleermuizen gebruik van kunnen maken.
Let op vochtige grond. Daar kunnen afdrukken zichtbaar zijn van dieren die eerder over het pad liepen. Vooral na regen valt er volgens André veel te ontdekken.
Kijk langs de randen van het pad. Daar kun je paddenstoelen en andere kleine details tegenkomen die je bij een stevig wandeltempo gemakkelijk mist.
Dirk benadrukt daarnaast het gebruik van je zintuigen. Luister naar vogels en merk geuren op. Even rustig op een toegankelijke plek gaan zitten kan al genoeg zijn om meer van de omgeving waar te nemen.
Dierensporen vertellen wat je hebt gemist
Een dier hoeft niet voor je te staan om te kunnen ontdekken dat het in de buurt is geweest. Pootafdrukken, uitwerpselen en smalle platgelopen paadjes geven aanwijzingen.
Die smalle dierenpaadjes worden ook wel wissels genoemd. Ze kunnen een wandelpad kruisen en van het ene bosgedeelte naar het andere lopen.
Wil je dieren observeren, dan helpt geduld. André noemt kijkschermen als een goede mogelijkheid. Ook rustig blijven zitten kan meer opleveren dan voortdurend doorlopen.
“Als jij stil zit, dan komen dieren veelal dichterbij dan je denkt.”
Blijf daarbij op plekken waar je mag komen en geef dieren de ruimte. Het ontdekken van sporen kan op zichzelf al een mooie natuurervaring zijn.
Wat betekenen stippen en strepen op bomen?
Gekleurde markeringen op bomen roepen bij wandelaars vaak vragen op. Ze maken deel uit van het werk van bosbeheerders en aannemers, leggen André en Dirk uit.
Markeringen kunnen bijvoorbeeld aangeven welke bomen worden weggehaald en waar vaste rijroutes lopen. Ook kunnen ze juist duidelijk maken welke bomen behouden moeten blijven.
De tekens vertellen daarmee iets over de keuzes achter het bosbeeld. Voor de makers is dat een belangrijk onderdeel van het boek: bezoekers laten begrijpen dat een bos ook een geschiedenis heeft en dat menselijk handelen daarin zichtbaar is.
André vindt kennis van die geschiedenis essentieel. Wie weet hoe een landschap is ontstaan en gebruikt, begrijpt volgens hem beter waarom het er nu zo uitziet.
Een bos tekenen om het begrijpelijk te maken
Voor Dirk zijn tekenen en schilderen al lang verbonden met zijn werk. Hij wil zichtbaar maken hoe mensen, dieren en planten zich tot elkaar verhouden.
“André en ik spreken dezelfde taal en beheersen hetzelfde vakgebied.”
Een illustratie kan volgens hem helpen om een ingewikkeld onderwerp toegankelijk te maken. Waar een lange uitleg veel woorden vraagt, kan een eenvoudige tekening snel duidelijk maken wat er wordt bedoeld.
Tijdens het maken van Bladeren door het bos hadden de twee vrijwel dagelijks contact. Tekst en illustraties ontstonden daardoor naast elkaar.
André waardeert dat Dirk anders kijkt dan hijzelf. Dirk houdt het zelf bescheiden: hij probeert vanuit zijn vakkennis en betrokkenheid beelden te maken die begrijpelijk zijn voor de gewone wandelaar.
Ook een stadsboom is het bekijken waard
Je hoeft niet naar een groot natuurgebied om aandachtiger naar bomen te kijken. Daarom kregen ook stadsbomen en stedelijk groen een plek in het boek.
“Een boom is meer dan een stam, takken en bladeren alleen”, zegt André.
Bomen bieden leefruimte aan allerlei soorten. De makers willen ook mensen die niet dagelijks in een bos komen, uitnodigen om hun groene omgeving te ontdekken. Een boom in de straat of een plantsoen kan daarvoor al een begin zijn.
Met verwondering naar buiten
Wat hopen André en Dirk uiteindelijk te bereiken? Dat lezers plezier krijgen in het ontdekken en beter begrijpen wat ze onderweg tegenkomen.
André hoopt dat mensen het bos en het beheer beter leren begrijpen, dieren bewuster waarnemen en zich laten verrassen door wat er in bossen, parken en steden te vinden is.
Misschien begint dat tijdens je volgende wandeling met één eenvoudige handeling: even stilstaan. Kijk naar de stam naast het pad, luister naar de vogels en onderzoek die afdruk in het zand. Er is vaak meer te zien dan je tijdens het doorlopen vermoedt.
Benieuwd naar onze leeservaring? Lees ook onze recensie van Bladeren door het bos op Wijhoudenvanlezen.nl.
Over het boek
Bladeren door het bos. Verrassende feiten over bomen is gemaakt door André Donker en illustrator Dirk Verheij en uitgegeven door Noordboek.
- Uitvoering: paperback
- Omvang: 136 pagina’s
- ISBN: 9789464715644
- Verschijningsdatum: 2 november 2026
Bekijk Bladeren door het bos bij bol
Dit artikel is gebaseerd op een schriftelijk interview met André Donker en Dirk Verheij. De antwoorden zijn voor de leesbaarheid geredigeerd en ingekort.
Dit artikel bevat een affiliate link. Als je via deze link iets koopt, kan IFmedia een commissie ontvangen. Jij betaalt niets extra.
